عباس كياني دارابی-وكيل پایه یک دادگستري

شعر و ترانه مازندرانی


در گذشته، کشاورزان هنگام کار در شالیزار یا مزرعه پنبه (پنبه جار) یا هنگام نشای برنج آواز می خواندند و ترانه سر می دادند امروز تنها جلوه کم رنگی از این سنت بازمانده است. ترانه های محلی در میان شهرها هم رایج بود ، از جمله در جشن ها، عروسی ها شب نشینی های زمستانه یا پاییزه. نمونه ترانه های روستایی:



نماشون سرا ویشه بهیه خاموش مست بلبل صدا بیمو مِه گوش

نامرد فلک حلقه دیگو مه گوش آخِر وِنه بمردن و بوردن چار کس دوش

(هنگام غروب صحرا و بیشه تاریک شد صدای بلبل مست به گوش من آمد

فلک نامرد حلقه به گوشم گذاشت(مقرر کرد) سرانجام باید مرد و رفت به دوش چهار نفر{تابوت})


سوائی سر ویشه بهیه روشن امیر و گوهر بوردنه گو بدوشن

شیر ر بورن بارفروش بروشن مخمل هایرن گوهرِ تن دپوشن

(اول صبح بیشه روشن شد امیر و گوهر رفتند که گاو بدوشند

شیر را ببرند بارفروش بفروشند مخمل بگیرند به تن گوهر بپوشند)


از اون سر د اینه مگ مگ سیکا وِنه پر بوجم، دَکنم متکا

متکاره دم هدم بالخانه بالا من و مه یار بوریم هکنیم لالا

(از آن سو صدای اردک (مرغابی) می آید پرش را بکنم، توی متکا بریزم

متکا را بالای ایوان بلند {بالاخانه} بیندازم من و یارم برویم و آنجا بخوابیم{لالا کنیم})


نماشونِه سرا کِرکونِ صدا مِه یار کَره زِلفِ دَکِتِه وا

مِه یار کره زلف انگورِ غوشِه میون گل دارِنه وَکنار وَنوشه

(غروب هنگام، صدای مرغ ها می آید باد زلف پرپشت یارم را پریشان کرده است

زلف پرپشت یارم مانند خوشه انگور است گل در میان دارد و بنفشه در کنار.)


امیر گِته ماه ده و چهاره ته دیم امیر گفت رویت چون ماه ده و چهار

بی غنچه گل اول بهاره ته دیم یا چون گل بی غنچه، در آغاز بهار

یا مخمله یا شمس نهار ته دیم یا مخمل است، یا که چون خورشید در نهار

یا یوسف مصر یادگاره ته دیم یا همچنان ز یوسف مصری است یادگار


ترانه های عاشقانه:


کیجا مسّ و کیجا مسّ و کیجا مسّ تِه جِفتِ جوجورِه کی بزوئه دَس

خدا دونّه که هیچکی نَزوئه دَس هِوا گرم بَیّه و بهیِه بولَس

(دختر مست و دختر مست و دختر مست جفت سینه هایت رو کی زده دست

خدا می دونه که کسی نزده دست هوا گرم شده و شل شده است)


بِلِنّه کوه سر، آهو دَر اِنِه شِه جیفِ دَس کِنِه ، لیمو در اِنِه

شِه جیفِ دس کِنّه، لیمویِ تازه رَفِقون بَخِرین سوغاتِ نومزه

(سر کوه بند آهو داره میاد دست به جیبش می کند لیمو داره میاد

دست به جیبش می برد لیموی تازه دوستان بخورید سوغات نامزد است)


خداوندا مرِه ریکا چه کِردی اسیرِه مردِمِ کیجا چه کِردی

اسیرِ مردِمِ کیجا بَئیمه نَکِردِه عاشقی رِسوا بَئیمه

(خداوندا چرا مرا پسر کردی گرفتار دختر مردم چرا کردی

اسیر دختر مردم شدم عاشقی نکرده رسوا شدم)


هَلی تی تی بیارده ماجان نی نی بیارده

ماجانِ جِفتِ سینه دست نَکِنین وِسینه

(درخت آلوچه شکوفه آورده است ماجان نوزاد به دنیا آورده است

سینه های جفت ماجان دست نکنید پاره می شود)


سیو زلف ریکا بابِل او زَنده بابِل که در بورده زلفِ تو زَنده

مگه زن رِ وَرِنّه اون زلف پِشتی بغل وِنه دَوّه امیر سلطانی

(پسر مو مشکی از بابلرود می گذرد از بابلرود که گذشت موهاشو تکان می دهد

مگه با استفاده از مو زن میگیرند توی جیب باید پول کافی باشد{اهمیت تلاش})


سیو زلف ریکای طالقانی کمر دَوِسّه شال تِرکمانی

چه بد کردم که از من نگرانی مگر عاشق چشم دیگرانی

(پسر مو مشکی اهل طالقان کمرش را بست شال ترکمانی

چه بد کردم که از من نگرانی مگر عاشق چشم دیگرانی)


سیو چشمون کیجای پول به گردن مِن و تِره بَیتِنه بال به گردن

تِرِه درد نکنده حرفای مردم مگر این عاشقی را با تو نکردم

(دختر چشمان سیاه پول به گردن من و تو رو دست در گردن هم گرفتند

حرفهای مردم برای تو اهمیتی ندارد مگر این عاشقی را با تو نکردم)


بنال بلبل بنال تا من بنالم تو بهر گل بنال من بهر یارم

تو بهر گل بنال پنجاه و پنج روز من بهر یار بنالم هر شب و روز


الهی و الهی و الهی تِه زِبون رِ مَر بوجه تِه لب رِ ماهی

هر کی من و تِه میون دینگو جدایی عزیزتر بَمیره سال صواحی

(الهی و الهی و الهی زبانت را مار بکند لبت را ماهی

هر کی میان ما انداخت جدایی عزیزترین کس تو بمیرد صبح سال)



ابر نیشته ماه رِ زلال بَوینِم دِشمِن نیشته شه یار خار بَوینم

الهی دشمن تِرِه پای دار بَوینِم رو در قبله زبون رِ لال بَوینِم

(ابر نگذاشت ماه را زلال ببینم دشمن نگذاشت یارم را خوب ببینم

الهی دشمن ترا پای دار ببینم رو در قبله زبانت را لال ببینم)


چه وِسّه هَکِنِم این جاهلیت رِ چه وِسّه دل دَوِندِم بی غیرت رِ

بی غیرت نداشته اختیار خِد مِرِ رسوا بَکِرده مِه ولایت

(چرا باید این دیوانگی را می کردم چرا باید به بی غیرت دل می بستم

بی غیرت اختیارش را نداشت مرا تو ولایتم رسوا کرد)


وطن دورا وطن دورا وطن دور من اینجه دَرمه مه یار نیشابور

خدایا تو نیشابور را وطن کن دو بال در گردن نازک کمر کن

(وطن دورا وطن دورا وطن دور من اینجا هستم و یارم نیشابور

خدایا تو نیشابور را وطن کن دو دست در گردن کمر باریک کن)


تو گِتی من یار صداقتی مِه تو گِتی من راسّمِه دِرو دَنیمه

تو گِتی من یک شب بی تو دَنیمه اِسا که تِه بی وفایی رِ بَدیمه

سنگ عِلامت رِ ته دل دَچیمِه

(تو گفتی من یار راستگو هستم تو گفتی که من راستم و دروغ نیستم

تو گفتی که من یک شب بی تو نیستم حالا که بی وفاییت را دیدم

سنگ های زیادی را روی دل تو چیدم{رها کردن یار بی وفا})


کیجا رِ بَدیمه مِتَلوم روآر نارنج رِ قَف زوئه شِسّه سِمبار

خدا خدا بَزِن مِن بَوّم ته یار تِه دَسّه بَیرِم هَکِنِم فِرار

(دختر را دیدم کنار رودخانه متالون نارنج را قاچ می زد و سماور می شست

خدا خدا بزن که من یار تو بشوم دستت را بگیرم و فرار کنم)


گل پر و گل پر و گل پر مِرِ منع و دلالت کِندِه دِلبَر

مِرِ منع و دلالت نَینِه وَر خدا دونده مِه حوصله بیَمو سر

(گل پر و گل پر و گل پر مرا با دلیل منع می کرد دلبر

منع و استدلال مرا قانع نمی کند خدا می داند که حوصله ام سر آمد)


من و تو گندم یکدانه بَوّیم من و تو آب یک رودخانه دَوّیم

من و تو بال به گردن با صواحی صواحی روز بَیّه روانه بَوّیم

(من و تو گندم یکدانه شویم من و تو درون آب یک رودخانه باشیم

من و تو دست به گردن تا صبح صبح که هوا روشن شد روانه شویم)


کِری گردن داینی زلف فراوون دِلِه رِ دَکِنِم بلبل راغون

تِه سر رِ بِلِم شِه زانوی میون ته وِسِه بَزِنِم رِز رِزِ ناخن

(گردن نازک داری موی انبوه درون موهایت روغن بزنم {زیبا و چربش کنم}

سرت را میان زانویم بگذارم موهایت را برای تو با ناخنم نوازش کنم)


نماشته صحرا بلبل سِرونه سیو زلف ریکا گو رِ پِئونِه

سیو زلف کنار لَله کَربونه مروارید دَچینِم دونه به دونه

(غروب تو صحرا بلبل آواز می خواند پسر مو مشکی در حال شخم زدن با گاواست

موهای سیاه پله پله هست به روی تار تارش مروارید بچینم)


سیو چش کیجای کهنه هرزه ته خَوه بِشتوسّمِه بَییتی نومزه

تِرِه گِمونِ که خِرِمبِه غصه ته دیم گازمال دَکِشیه مرزه

(سیاه چشمان دختر هرزه شنیدم که نامزد گرفتی

به گمان تو من غصه می خورم اثر گازگرفتگی صورتت مرز و نشان کشید)


نمونه شعرطنزی که یک دختر مازندرانی خطاب به مادرش می خواند.


جان مار جان ننه جان به قربانت ننه دس به دامانت ننه

(مادر جان ننه جان جان به قربانت ننه دست به دامانت ننه)

مِرِ گُلِ زرد نده ننه دسّ پیرمرد نده ننه

(به من گل زرد نده مادر به پیرمرد شوهر نده مادر)

مره نده امیرکلا امیرکلا قحطی پلا هفتا یک قبا

(مرا به امیرکلا شوهر نده امیرکلا پلو قحطی هفتا یک قبا هستند)

مره نده تو بهمنیر بهنمیر نون و پنیر داینی بخِر ناینی بَمیر

(به بهنمیر شوهرم نده بهنمیر نون و پنیر داری بخور و نداری بمیر)

مره نده بابلسر بابلسر پراخوت انه همه سر سر میر ننه ننه

(بابلسر شوهرم نده بابلسر همه روی هم می میرند)

مره نده فریکنار فریکنار مه شی برار انه سوار کنه هوار

(فریدونکنار شوهرم نده فریدونکنار برادر شوهرم می آید و هوار می کشد)

مره نده تو سرخرو سرخرو جنگل لو ترسمه شو

(به سرخرود شوهرم نده سرخرود نزدیک جنگل شبا می ترسم)

مره نده محمود آباد محمودآباد خوارننه زیاد ماهی آزاد

(محمودآباد شوهرم نده محمود آباد می خورند زیاد ماهی آزاد)

مره نده میربازار میربازار باکله جار نشومه من ده کنار

(میربازار شوهرم نده میربازار مزرعه باقلا نمی رم کنار ده)

مره نده تو تمیشون تمیشون همه کیجائون دیم سرخه خون

(به تمیشون شوهرم نده تمیشون همه دختران صورتشان گلگون است)

مره نده تو نوشهر نوشهرهوا همش وارش بومه ناخش

(به نوشهر شوهرم نده هوای نوشهر همیشه بارون ناخوش می شوم)

مره نده تو چالوس چالوس دله کتک خرنه عاروس

(به چالوس شوهرم نده درون چالوس عروس کتک می خورد)

بارفروش محله نده بارفروشی تیر تیر گوش لیز بدا لنگه

(بارفروش{بابل} شوهرم نده بارفروشی{بابلی} گوش تیزی دارند)



بابل او (آب بابلرود)


بابل او تا زانوئه ته گره تو امشو بِرو

(آب بابلرود تا زانو هست فدای تو امشب بیا)

کچک برار مرگ خوئه گت برار دشته شوئه

(برادر کوچکم مرگ خوابه{خواب سنگین دارد}) برادر بزرگم مزرعه رو هست)

امه سره کوچه دلوئه گت دروازه نشونوئه

(خانه ما داخل کوچه هست در بزرگ نشانه هست)

مه پره اطاق بالاخنوئه سگ کلی، پشت خنوئه

(اتاق پدرم طبقه بالاست لانه سگ پشت خانه هست)

سگ گردن زنجیر بزوئه امه پلا آبکش بزوئه

(گردن سگ زنجیر زده هست برنج ما آبکش زده هست)

کرسی تش خاک بزوئه لمپا امشو مشت سوئه

آتش کرسی خاک زده هست لامپا امشب کاملا روشن هست)

تنها خاس کیجا ته نومزوئه کفتال مار مرگ خوئه

(دختر تنها هنگام خواب، نامزدت هست مادر پیر مرگ خوابه (خواب سنگین دارد)

امشوی شو مهتابه شوئه لمپای نفت تا نصف شوئه

(شب امشب شب مهتابی هست نفت لامپا تا نیمه شب کافیه)

ته گره تو امشو برو

(فدای تو امشب بیا)

بر گرفته از وبلاگ زیبای دوست عزیز  مرتضی حسین زاده کاسمانی

نوشته شده توسط عباس کیانی دارابی در 18:11 |  لینک ثابت   •